نقش و تاثیر رهبران سازمانی در نهادینه سازی مدیریت دانش
مقدمه
دردهه های اخیر، انواع موسسات، شاهد تغییرات اساسی در زمینه های ساختار، کارکرد و سبکهای مدیریتی خویش بوده اند. موسسات کنونی، اهمیت بیشتری جهت درک، انطباق پذیری و مدیریت تغییرات محیط پیرامون قایل شده ودر کسب و بکارگیری دانش و اطلاعات روزآمد بمنظور بهبود عملیات و ارائه خدمات و محصولات مطلوبتر به ارباب رجوعان پیشی گرفته اند . چنین سازمانهایی نیازمند بکارگیری سبک جدیدی از مدیریت به نام “مدیریت دانش” می باشند.
مدیریت دانش چیست وبه چه علت پذیرش این سبک از مدیریت در انواع موسسات از اهمیت بالایی برخوردار می باشد؟چگونه می توان به شکلی اثربخش تر، مدیریت دانش را در موسسات قدیمی و موسسات کنونی بکارگرفت؟یکی از راههای قابل اطمینان در این زمینه ،جامعه پذیر نمودن مدیریت دانش درمیان اعضای سازمان می باشد؟نقش رهبران سازمانی در تسهیل وتسریع فرایند نهادینه سازی مدیریت دانش در سازمان چگونه است؟رهبران مدیریت دانش چه افرادی بوده وچگونه تعیین می گردند؟به چه علت وجود رهبران در فرایند نهادینه سازی مدیریت دانش در سازمان واجد اهمیت است؟ در مقاله حاضر،موارد مطروحه فوق مورد بحث وبررسی قرار می گیرد.
مدیریت دانش
بیان دقیق تاریخچه پیدایش و نزج مدیریت دانش امکان پذیر نمی باشد. در حقیقت ، مدیریت دانش از نخستین سالهای زندگی بشر وحتی در عصر شکارنیز وجود داشته است وبشر به جمع آوری وانتقال اطلاعات و دانش مرتبط با موضوع شکار و گسترش درک و شناخت خود از محیط پیرامونشان در زمینه های میزان منابع غذایی و فرصتها وخطرات موجود در قلمروشان می پرداختند. انسانها بطور مستمر بدنبال دستیابی به علم وتکنولوژی بمنظور حفظ بقاء و مقابله با حیوانات وحشی و بلایای طبیعی بودند. زندگی بشر آرام آرام پیشرفت نمود وتجاربش افزون گشت و علی رغم اینکه هیچ گونه روش نظام مندی بمنظورذخیره سازی ،تسهیم و مدیریت دانش در آن زمان وجود نداشت، اما دانش از نسلی به نسل دیگر انتقال می یافت. دانش بمنظور تامین نیازهای جوامع در دوره های تاریخی پس از آن ،از جمله عصر کشاورزی و صنعت بکارگیری و مدیریت گردید.مدیریت دانش مفهومی تازه درتاریخ رشد بشر محسوب نمی شود.این درحالیست که واژه مدیریت دانش در سالهای اخیرعمومیت بیشتری یافته است.
اگر چه امروزه مدیریت دانش بطوروسیع درانواع موسسات وسازمانها به کار گرفته می شود. اما ارائه یک تعریف واحد از آن بسیار مشکل است. در اینجا این پرسش مطرح می گردد که علی رغم تعاریف متعدد، در واقع مدیریت دانش به چه مفهومی اشاره دارد؟ ازطریق بررسی تعاریف گوناگون مدیریت دانش ،می توان آنرا به عنوان “فرایند خلق، انتشار وبکارگیری دانش بمنظور دستیابی به اهداف سازمانی ” تعریف نمود. در تعریفی دیگر ، مدیریت دانش عبارتست از” فلسفه ای که شامل مجموعه ای از اصول ،فرایندها، ساختارهای سازمانی وفن آوریهای بکار گرفته شده که افراد را بمنظور تسهیم و بکارگیری دانششان جهت مواجهه با اهداف آنها یاری می رساند ” بیان میگردد(گرتین،۱۹۹۹).
با کویتز مدیریت دانش را چنین تعریف می نماید:”فرایندی که از آن طریق سازمان به ایجاد سرمایه حاصل از فکر واندیشه اعضاء ودارایی مبتنی بر دانش می پردازد”.کلوپولوس و فراپائولو بیان می دارند که مدیریت دانش بر بکارگیری مجدد اعمال و تجارب گذشته از طریق تمرکز بر برنامه ریزهایی بمنظور تغییر چشم اندازهاتاکیدمی نماید.
مدیریت دانش معروفیت خود را از طریق بکارگیری دانش و اطلاعات بمنظور ایجاد هماهنگی تغییرات پویا در سازمان ورشدو توسعه نظامهایی جهت تسریع انطباق پذیری سیستم با تغییرات محیط پیرامون کسب نموده است. امروزه انواع موسسات در محیطهای تازه ای فعالیت می نمایند. بنابراین باید قادر به خلق وبکارگیری دانش جدید وبازآفرینی دانش گذشته بمنظور دستیابی به اهداف خویش باشند.درحالیکه مدیریت دانش تاکیدزیادی برفن آوری اطلاعات می نماید ودربسیاری ازمواردبه عنوان مدیریت مبتنی بر فن آوری تعریف می گردد، اما در حقیقت مفهومی فراتر ازآن دارد.داون پورت مؤلفه های اساسی مدیریت دانش را شامل مواردزیرمی داند:
۱)فرهنگ:شامل ارزشها واعتقادات اعصای سازمان در ارتباط با مفاهیم اطلاعات ودانش
۲)فرایندعمل:در حقیقت افراد چگونه از اطلاعات و دانش درموسسات خود بهره گیری می نمایند.
۳)سیاستها:شامل موانعی که در فرایند تسهیم دانش واطلاعات در سازمان پدید می آید.
۴)فن آوری:چه سیستمهای اطلاعاتی در موسسه موجود است.
مدیریت دانش شامل فرایند ترکِب بهینه دانش و اطلاعات در سازمان و ایجاد محیطی مناسب بمنظورتولید، تسهیم و بکارگیری دانش وتربیت نیروهای انسانی خلاق ونوآوراست.چرا باید ازمدیریت دانش بهره جست؟ مهمترین اهداف یک مؤسسه درزمینه مدیریت مطلوبتر دانش شامل حفظ ونگهداری اعضای کلیدی سازمان، ارتقاء سیستم انگیزشی، شناخت محیط و بهبود خدمات دهی به ارباب رجوعان می باشد. تحقیقات، بیشترین موارد بهره گیری سازمانها ومؤسسات مختلف از مدیریت دانش رابه قرار زیر تعیین نموده است:
۱)کسب وتسهیم دانش(۷/۷۷%)
۲)مهارت آموزی ویادگیری سازمانی(۴/۶۲%)
۳)ارتباط بهینه با مشتریان(۵۸%)
۴)ایجاد مزیت رقابتی(۷/۵۵%) (دایرومک داناف،۲۰۰۱)
نمودار ۱-۱ موارد استفاده مؤسسات گوناگون از مدیریت دانش را نشان می دهد. در حقیقت مدیریت دانش کارآمد منجر به کاهش خطاها ودوباره کاریها، افزایش سرعت حل مسایل وتصمیم گیریها، کاهش هزینه ها، تفویض اختیارات بیشتر به اعضاء و روابط اثربخش وخدمات مطلوبتر به ارباب رجوعان می گردد.
شناسایی استراتژی های مناسب به روش ماتریس سوات (SWOT)
شرکت های تعاونی اعتبار یکی از انواع شرکتهای تعاونی هستند که در زمینه ارائه تسهیلات مسکن و خودرو و نیز انواع وامها به اعضا نقش بسزایی ایفا می کنند. این شرکتها باید استراتژی مناسبی اتخاذ نمایند تا بتوانندکارکنان سازمان خویش را برای سرمایه گذاری در شرکت تشویق نمایند. شرکت تعاونی اعتبار کارکنان وزارت اقتصاد و دارایی یکی از این نوع شرکتها است که در سال ۱۳۷۶ تشکیل شده است . فعالیت رسمی اعضای هیات مدیره از سال ۸۶ آغاز و شرکت با استفاده از تجارب سایر تعاونیها اقدام به برگزاری جلسات هیات مدیره و ایجاد تشکیلات منظم اداری، مالی و فنی نمود. برای شناسایی استراتژیهای مناسب این شرکت از روش ماتریس سوات (SWOT) استفاده شده است. این روش به چند مرحله تقسیم می شود که در مرحله اول بیانیه ماموریت شرکت تعیین و در مرحله دوم ماتریس ارزیابی عوامل خارجی EFE)) و ماتریس ارزیابی عوامل داخلی(IFE) آورده شده است. با توجه به اطلاعات بدست آمده در مراحل اول و دوم، در مرحله سوم ماتریس سوات (SWOT)و ماتریس داخلی و خارجی (IE) تشکیل شده است. در این مرحله استراتژیهای مناسب این شرکت که شامل استراتژی رقابتی است، انتخاب می شود.
کلید واژه ها شرکت تعاونی اعتبار- ماتریس سوات- استراتژی – ماتریس ارزیابی عوامل خارجی-ماتریس ارزیابی عوامل داخلی
مقدمه
تعاونیها سازمانهایی دموکراتیک هستند و توسط اعضای خود که فعالانه در سیاستگزاری و اتخاذ تصمیمات مشارکت مــی کنند ، کنترل می شوند. افرادی که بعنوان نمایندگان منتخب، در تعاونیها خــدمت می کنند در مقابل اعضاء مسئولند. در تعاونیها اعضاء از حق رأی مساوی برخوردارند و عضویت در آنها برای افــرادی که بتوانند از خدمات آنها استفاده کنند و مسئولیت های ناشی از عضویت را بپذیرند بدون تبعیضات جنسی، اجتماعی، نژادی، سیاسی یا مذهبی آزاد است [۱]. در همین راستا شرکت تعاونی اعتبار کارکنان وزارت امور اقتصاد و دارایی بموجب بند ۴ ماده ۵۱ و بند ۲۸ ماده ۶۶ قانون بخش تعاونی جمهوری اسلامی ایران مصوب مجلس شورای اسلامی با تعداد ۵۰ نفر عضو و سرمایه ۳۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال که به ۳۰۰۰ سهم ده هزار ریالی تقسیم گردیده بود در تاریخ ۱۴/۸/۱۳۷۶ به ثبت رسید. سرمایه این شرکت در طول ۱۱ سال فعالیت از ۳۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال در بدو تاسیس تا سال مالی ۸۷-۸۶ به مبلغ۱۷۲ ,۱۲۳ ,۱۷۷ ,۸۰ ریال افزایش یافته است. میانگین سود خالص سالانه از محل سرمایه گذاری و فعالیت اقتصادی ۲۰% بوده که با تصویب مجمع عمومی در قالب سهام به سرمایه موجود اعضاء اضافه شده است [۱]. در تمام قسمتهای این مقاله از شرکت مذکور با نام شرکت تعاونی اعتبار نام برده شده است.
شرایط عمومی عضویت در تعاونیها
. تابعیت جمهوری اسلامی ایران
. عدم ممنوعیت قانونی و حجر
. خرید حداقل سهام مقرر در اساسنامه
. درخواست کتبی عضویت و تعهد رعایت مقررات اساسنامه
. عدم عضویت در تعاونیهای مشابه [۱]
تعداد اعضا شرکتهای تعاونی
تعداد اعضاء شرکتهای تعاونی بر اساس طرح پیشنهادی و رعایت مفاد آئین نامه مصوب وزارت تعاون به گونه ای تعیین می شود که طرح مورد نظر دارای توجیه اقتصادی قابل قبول باشد، ولی در هر صورت تعداد اعضاء نباید از ۷ نفر کمتر باشد [۱].
تکالیف عضو در تعاونی
. تأمین سرمایه تعاونی از طریق پرداخت ارزش سهام خریداری شده
. رعایت قوانین، مقررات و اساسنامه تعاونی
. شرکت در مجامع عمومی
. نظارت در کلیه امور تعاونی
. عمل به تعهداتی که به موجب قوانین و مقررات و قراردادهای فی ما بین با تعاونی به عهده عضو گذاشته شده است
. عدم ارتکاب اعمالی که موجب زیان مادی به تعاونی شود و به حیثیت و اعتبار تعاونی لطمه وارد کند
. مسئولیتهای مالی به میزان سهام آنان مگر اینکه در قرارداد ترتیب دیگری شرط شده باشد
. عدم رقابت ناسالم با تعاونی [۱]
حقوق اعضاء تعاونی
. نظارت در کلیه امور تعاونی
. برخورداری از حق رأی برابر
. درخواست تشکیل مجمع عمومی
. بهره وری از سود و ارزش افزوده تعاونی طبق مقررات اساسنامه
. استفاده از خدمات تعاونی
. انتقال سهام به سایر اعضاء و افراد دیگر در چارچوب اساسنامه
. خروج از تعاونی
. داوطلب شدن برای عضویت در سمتهای هیأت مدیره و بازرسی تعاونی [۱]
تعداد سهامداران شرکت تعاونی اعتبار
تعداد سهامداران شرکت تا سال ۱۳۸۸، تعداد۹۲۰۰ نفر بوده که طی این چند سال بالغ بر ۲۳,۸۰۱ فقره وام تعاون به آنان پرداخت گردیده است [۱].