این غذاها به داشتن دندان های سفید کمک می کنند
دوست دارید دندان های سفیدتری داشته باشید؟ غذاهای زیر را مصرف کنید.
1. سیب، کرفس و هویج. این میوه ها و سبزی های تازه مانند لکه برهای طبیعی عمل می کنند چون میزان بزاق را افزایش می دهند. چون بزاق به طور طبیعی دهان و دندان ها را تمیز می کند می توان این میوه ها و سبزی های را یک پاک کننده خوب دانست. همچنین سیب، هویج و کرفس باکتریهایی را که موجب بوی بد دهان می شوند از بین برده و از سویی به دلیل آنکه با سطح دندان سایش پیدا می کنند موجب سفیدی بیشتر آن می شوند.
2. پرتقال و آناناس. این میوه ها نیز به ترشح بزاق و در نتیجه شستن دندان ها به صورت طبیعی کمک می کنند. مراقب باشید لیموترش بیش از حد با دندان هایتان تماس پیدا نکند، چراکه اسید زیاد می تواند به دندان ها آسیب برساند.
3. جوش شیرین. تحقیقی که در سال 2008 صورت گرفت نشان داد که می توان در ترکیب خمیردندان ها از جوش شیرین استفاده کرد. جوش شیرین مدت ها به عنوان روشی سنتی برای سفید کردن دندان مورداستفاده قرار می گرفت. بهترین راه استفاده از خمیردندان های حاوی جوش شیرین است، اما می توانید هرازگاهی مسواکتان را به جوش شیرین آغشته کنید و مستقیما روی دندان ها بکشید.
4. ماست، شیر و پنیر. محصولات لبنی حاوی اسید لاکتیک هستند که می تواند در برابر پوسیدگی از دندان ها محافظت کند. قبلا مطالعات نشان داده بودند که کودکانی که چهارباز در هفته ماست مصرف می کردند کمتر از سایر کودکان به پوسیدگی دندان مبتلا می شوند. محققان معتقدند که پروتئین های موجود در ماست دندان ها را در مقابل اسیدهای مضر که موجب پوسیدگی دندان میشود حفظت می کنند. پنیرهای سخت نیز راهی مناسب برای سفید شدن دندان ها هستند زیرا تکه های غذا را از روی دندان ها پاک می کنند.
1. سیب، کرفس و هویج. این میوه ها و سبزی های تازه مانند لکه برهای طبیعی عمل می کنند چون میزان بزاق را افزایش می دهند. چون بزاق به طور طبیعی دهان و دندان ها را تمیز می کند می توان این میوه ها و سبزی های را یک پاک کننده خوب دانست. همچنین سیب، هویج و کرفس باکتریهایی را که موجب بوی بد دهان می شوند از بین برده و از سویی به دلیل آنکه با سطح دندان سایش پیدا می کنند موجب سفیدی بیشتر آن می شوند.
2. پرتقال و آناناس. این میوه ها نیز به ترشح بزاق و در نتیجه شستن دندان ها به صورت طبیعی کمک می کنند. مراقب باشید لیموترش بیش از حد با دندان هایتان تماس پیدا نکند، چراکه اسید زیاد می تواند به دندان ها آسیب برساند.
3. جوش شیرین. تحقیقی که در سال 2008 صورت گرفت نشان داد که می توان در ترکیب خمیردندان ها از جوش شیرین استفاده کرد. جوش شیرین مدت ها به عنوان روشی سنتی برای سفید کردن دندان مورداستفاده قرار می گرفت. بهترین راه استفاده از خمیردندان های حاوی جوش شیرین است، اما می توانید هرازگاهی مسواکتان را به جوش شیرین آغشته کنید و مستقیما روی دندان ها بکشید.
4. ماست، شیر و پنیر. محصولات لبنی حاوی اسید لاکتیک هستند که می تواند در برابر پوسیدگی از دندان ها محافظت کند. قبلا مطالعات نشان داده بودند که کودکانی که چهارباز در هفته ماست مصرف می کردند کمتر از سایر کودکان به پوسیدگی دندان مبتلا می شوند. محققان معتقدند که پروتئین های موجود در ماست دندان ها را در مقابل اسیدهای مضر که موجب پوسیدگی دندان میشود حفظت می کنند. پنیرهای سخت نیز راهی مناسب برای سفید شدن دندان ها هستند زیرا تکه های غذا را از روی دندان ها پاک می کنند.
خوبی ها و بدی های نان سنتی
میتوانید زندگی بدون «نان» را تصور كنید؟ زندگی ما بدون نان شاید ممكن نباشد، یکی از مهمترین بخشهای رژیم غذایی روزانه هر فرد ایرانی، همین نانی است كه هر روز سر سفره میآوریم. بخش قابل توجهی از پروتئین و انرژی مورد نیاز ما هم از نان تامین میشود. بیشک تهیه، تولید و عرضه نان سالم و بهداشتی در حفظ سلامت جامعه موثر خواهد بود. آیا میدانید که یک نان خوب باید چه ویژگیهایی داشته باشد؟
نانها را میتوان از نظر ضخامت و حجم طبقهبندی كرد: نانهای نازک و مسطح مثل لواش تافتون و سنگک، نانهای نیمهحجیم مانند بربری که ضخامتش بیش از 3 سانتیمتر است و نانهای كاملا حجیم مانند تست و باگت. در برخی از کشورها مانند آلمان بیش از 003 نوع نان تولید می شود که این تنوع به عوامل مختلفی بستگی دارد که مهمترین این عوامل عبارتند از: نوع آرد مصرفی مانند آرد گندم، آرد چاودار، آرد جو، آرد مغز دانه، آرد کاملا سفید، آرد تیره و آرد کامل دانه غلات.ابعاد و دانه بندی های آرد، مایعات مصرفی مثل آب و شیر، نوع خمیر مایه یا خمیر ترش مصرفی، مقدار نمک مصرفی،روش تهیه و عملآوری خمیر، نحوه و مدت زمان ورز دادن خمیر، مدت زمان استراحت خمیر و تخمیر، نحوه شکل دادن خمیر، نحوه قرار دادن خمیر در فر یا تنور، نوع فر یا تنور، نحوه سیستم حرارتدهی و مدت زمان پخت. تنوع نان در ایران در مقایسه با سایر کشورها بسیار محدود است. از جمله نانهای سنتی قدیمی ایران میتوان به نان زیر خاکستر، نان ساجی، نان مشتک بوشهر، نان کلوکی هرمزگان، نان تافتون، نان لاکو، نان گلاج و نان خشک دو آتیشه اشاره كرد که در حال حاضر فقط به لواش، تافتون، سنگک و بربری محدود شدهاند.
اگر نانواها جوششیرین مصرف نکنند راندمان تولید نان کاهش پیدا میکند. برای مثال یک نانوایی لواشی میتواند در روز بدون استفاده از جوش شیرین دو هزار قرص نان تولید کند اما اگر جوششیرین مصرف کند تا هفت هزار قرص نان هم میتواند تولید کند، بنابراین استفاده از جوششیرین برای نانوا اقتصادیتر است. اما باید بدانید که جوششیرین در مقیاس زیاد به سلامت انسان ضرر میزند. HP جوششیرین حدود 01 است درحالی که HP شیره معده انسان 2/2 تا 2/3 است، بنابراین وقتی مقدار زیادی نان لواش میخوریم معده شروع به ترشح اسید بیشتر میکند و در درازمدت دچار سوءهاضمه خواهیم شد. از طرف دیگر جوششیرین از جذب املاح در بدن جلوگیری میکند. بهترین كار این است كه تولید نانهای نیمهحجیم و حجیم مانند نان بربری را افزایش دهیم. این نانها قابلیت نگهداری بیشتری دارند و از لحاظ تغذیه نیز مناسبترند، زیرا در آنها از مواد بهبود دهنده طبیعی استفاده میشود و به طور معمول ویتامین، املاح و پروتئین این نانها بالاتر است.
یک نان خوب باید اشتهاآور و طعم مطبوعی داشته باشد. سطح نان باید خوب پخته شده و دارای قابلیت جویدن خوبی باشد. قابل هضم و بافت پوک و غیرمتراکم دارای ارزش تغذیهای بالا و قابلیت ماندگاری و نگهداری خوبی باشد و به سرعت بیات نشود، به راحتی بتوان آن را تکه تکه كرد، پوستهاش بعد از گذشت زمان کوتاه حالت لاستیکی پیدا نکند و دیگر اینکه خمیر نان باید به صورت بیولوژیکی پوک شود، یعنی باید از طریق میکروارگانیسمها تخمیر شود نه از طریق مواد شیمیایی مثل جوششیرین. متاسفانه در یکی از بررسیهایی که در منطقه 3 شهرداری تهران انجام شد، مشخص شد تقریبا تمامی نانواییها از مواد شیمیایی مانند جوششیرین استفاده میکنند، درست خلاف آن چیزی که همیشه ذکر میشود.
خمیرمایه یا مخمر نانوایی در کارخانهها، از تفاله نیشکر به دست میآید. به این ترتیب که در شرایط استریل، میکروبهای مخمر را کشت میدهند و بعد به آن ویتامین و املاح اضافه میکنند.
این ماده باعث ایجاد بوی مطبوع، پوکی، تخلخل و 2OC در خمیر میشود و کاملا طبیعی است.
خمیرترش نیز از خمیر از روز قبل مانده، تحت شرایط کنترل شده به دست میآید. اما از کجا بفهمیم که در نان جوششیرین به کار رفته یا خمیرمایه و خمیر ترش؟
اگر نان حاوی جوششیرین را در یک کیسه پلاستیکی قرار دهیم و در آن را گره بزنیم، پس از مدت کوتاهی با باز کردن در کیسه متوجه بوی خاصی خواهیم شد. علاوه بر این، مزه قلیایی جوششیرین را میتوان در دهان تشخیص داد. از لحاظ آزمایشگاهی نیز می توان HP خمیر را اندازه گرفت. اگر HP خمیر بیش از5/6 باشد مطمئن باشید که از جوششیرین استفاده شده است. HP خمیر نان باید حدود 3/5 تا2/6 باشد. جوششیرین مادهای غیرمجاز نیست اما نباید در نان مصرف شود. البته در نانهای رژیمی برای بیماران خاص میتوان از مقادیر بسیار کم آن همراه یک اسید خوراکی استفاده كرد.
اگر نگاهی به تاریخچه نان در جهان بیندازیم، میبینیم كه نانها به تدریج از نازک و مسطح تبدیل به حجیم و نیمهحجیم شدهاند. از نظر اقتصادی نیز این نانها مقرون بهصرفهترند، زیرا جای کمتری در فر یا تنور اشغال میکنند و در تولید آنها شعله با نان برخورد نمیکند. باید بدانید که در دمای بالا زمانی که شعله با نان برخورد میکند برخی مواد مضر و سرطانزا مانند هیدروکربنهای حلقوی در نان ایجاد میشود. با این حال آمار دقیقی در مورد بیماریهای مربوط به نان وجود ندارد، اما باید اطلاعرسانی شود و نانهای حجیم و نیمهحجیم با نانهای سنتی مقایسه شوند. نانهای حجیم و نیمهحجیم از لحاظ تغذیهای به مراتب باارزشتر هستند. اگر فرها استاندارد باشند یعنی شعله به هیچ عنوان با نان برخورد نکند، محیط فر کاملا ایزوله باشد، تشعشع حرارتی بدهد و دما در آن بچرخد، نانهای تولیدشده برای سلامتی انسان مضر نخواهند بود و مواد سرطانزا به نان منتقل نمیشوند. در فرایند پخت نانهای سنتی ایرانی شعله با نان برخورد میکند و این موضوع از لحاظ تغذیه مورد تایید نیست. برای مثال ممکن است شما دوست داشته باشید هرچند وقت یک بار کباب را روی زغال بپزید اما اگر قرار باشد هرروز کباب را روی زغال تهیه کنید مطمئن باشید که سلامتیتان به شدت به خطر میافتد، به همین دلیل است که در فرهای مدرن به هیچ عنوان شعله با نان در تماس نیست. متاسفانه تمام نانهای سنتی ایرانی با شعله در تماس هستند. نانهایی که به روش صنعتی تهیه میشوند معمولا با شعله تماس مستقیم ندارند، مانند نان بربری فرپز که برای پخت آن از فرهای طبقهای استفاده میشود.
نانهای سنتی ایرانی معمولا بسیار نازک و پهن هستند، بنابراین به راحتی رطوبت خود را از دست میدهند. در مفهوم کلی جابهجایی رطوبت نقش مهمی در بیات شدن دارد. همچنین تغییرات ایجاد شده در پروتئین نان باعث بیات شدن نان میشود.
نانهای ستنی ایرانی مانند بربری و سنگک سطح بسیار برشتهای دارند، یعنی رطوبتشان حدود 4 تا 7 درصد است در حالی که مغز نان رطوبت بیشتری دارد، یعنی حدود 03 تا 53 درصد. این رطوبت به راحتی جذب پوسته میشود و پوسته را به صورت لاستیکی در میآورد.
البته تغییرات شیمیایی و بیوشیمیایی که در نان ایجاد میشود، بسیار پیچیده است. نان بیات بسیار سفت میشود و اگر بخواهیم آن را تکه کنیم به صورت پودر درمیآید. متاسفانه امروزه بیشتر نانواییها برای تولید نان سنگک از آرد روشن استفاده میکنند در حالی که در گذشته از آرد کامل و تمام دانه استفاده میشد و نانوا شب با استفاده از خمیرمایه و خمیرترش، خمیر را آماده میکرد و اجازه میداد تا صبح روز بعد بماند، به همین دلیل است که نانهای امروزی دیگر آن عطر و بوی نانهای قدیم را ندارند.
در نانهای ساندویچی از مواد بهبوددهنده حاوی ویتامینC و چربیهای مونو و دیگلیسیرید استفاده میشود که این مواد، بیات شدن نان را به تاخیر میاندازد. علاوه براین وجود برخی از مواد طبیعی مانند آنزیمها در این نان باعث شده است که ارزش تغذیهای آن به مراتب بالاتر از نانهای سنتی باشد. اما فرهنگ مصرف آن در ایران خیلی جاافتاده نیست و افراد بافت درونی یک نان باگت کاملا پوک و متخلخل را خارج میکنند، درحالی که ارزش تغذیهای بافت درونی آن بیشتر از پوسته است. به عبارت دیگر چون پوسته دمای بالایی میبیند برخی از آمینو اسیدها و ترکیبات مفید موجود در آن تجزیه میشود. البته برخی از باگتپزها از مواد بهبوددهنده استفاده نمیکنند و بافت نان فشرده و خمیری میشود، به همین دلیل مصرفکننده مجبور میشود آن را خارج کند. خوشبختانه در سالهای اخیر نانهای حجیم و غیرحجیم در ایران رشد چشمگیری داشتهاند.
یکی از پرسشهای رایج افراد این است که بهترین نان از لحاظ سلامت کدام است؟ پاسخ این پرسش برای افراد با شرایط مختلف، یکسان نیست. درباره افرادی که مشکل متابولیکی و اضافه وزن ندارند و از سلامت قابل قبولی برخوردار هستند، میتوان گفت که نان تهیه شده با آرد کامل و سبوس مناسبتر است زیرا این نانها قابلیت سیرکنندگی بیشتری دارند، بر قند خون تاثیر منفی نمیگذارند، ویتامین بیشتری دارند و به طور کلی فواید بسیار زیادی دارند. برای مثال میدانیم که سنگک یا بربری سبوس بیشتری دارند پس نانهای سالمتری هستند. این موضوع حقیقت دارد اما اگر فرد مبتلا به اضافه وزن یا قند خون بخواهد بر اساس این استدلال در روز بیش از حد مجاز از این نانها مصرف کند، هیچ سودی برای او نخواهد داشت.
تفاوت عمده میان نانها در میزان سبوسگیری آردی است که در آن به کار میرود. بیشترین میزان سبوسگیری در آرد نان لواش و کمترین میزان آن در آرد نان سنگک انجام میشود. سبوس نوعی فیبر غذایی به شمار میآید. در روش سنتی تهیه نان بربری، نان را روی سبوس پهن میکردند به همین دلیل در گذشته هنگام خرید نان بربری پشت آن را برس میکشیدیم تا سبوسها از پشت آن کنده شود. نان بربری در گذشته سبوس بالاتری داشته است. یکی از جنبههای مهم نانها تاثیری است که بر قند خون میگذارد. در یکی از مطالعات انجام شده، مشخص شد که نان بربری نسبت به نانهای دیگر به میزان کمتری قند خون را بالا میبرد. تاثیر افزایشی قند خون با اصطلاحی تحت عنوان نمایه گلیسمی مشخص میشود. گلیسمی به معنای قند خون است. برای مثال ممکن است یک غذای خاص قند را سریعتر بالا یا پایین ببرد. وجود این خوراکیها در برنامه غذایی فردی که مبتلا به دیابت است یا حتی افراد عادی یا مبتلایان به کبد چرب و بیماریهای دیگر میتواند آثار بسیار نامطلوبی داشته باشد. ایدهآل این است که قندخون به آرامی بالا برود، مدت بیشتری حفظ شود و به کندی پایین بیاید. نان بربری سنتی به دلیل سبوس به کار رفته در آن، نمایه گلیسمی پایینتری دارد. البته در بیشتر تنورهای امروزی دیگر از تکنیک پهن کردن نان روی سبوس استفاده نمیشود.
معمولا هر 30 گرم نان 75کیلو کالری دارد. این 30 گرم در مورد نانهای مختلف مثل نان بربری ممکن است به اندازه یک کف دست (گودی دست منهای پنجه) باشد درحالی که 03 گرم نان لواش معادل 4 کف دست میشود. البته این مقادیر تخمینی هستند و ممکن است 01 گرم بالا یا پایین روند بنابراین از لحاظ کالری چیزی که مهم است مقدار مصرف نان است و نه نوع نان. اگر بگوییم یک عدد نان لواش نسبت به یک عدد نان بربری کالری کمتری دارد اشتباه نکردهایم اما اگر قرار باشد بر اساس این استدلال نان لواش بیشتری بخوریم به طور حتم کالری بیشتری وارد بدنمان خواهد شد.
فقط 4 نان
نانها را میتوان از نظر ضخامت و حجم طبقهبندی كرد: نانهای نازک و مسطح مثل لواش تافتون و سنگک، نانهای نیمهحجیم مانند بربری که ضخامتش بیش از 3 سانتیمتر است و نانهای كاملا حجیم مانند تست و باگت. در برخی از کشورها مانند آلمان بیش از 003 نوع نان تولید می شود که این تنوع به عوامل مختلفی بستگی دارد که مهمترین این عوامل عبارتند از: نوع آرد مصرفی مانند آرد گندم، آرد چاودار، آرد جو، آرد مغز دانه، آرد کاملا سفید، آرد تیره و آرد کامل دانه غلات.ابعاد و دانه بندی های آرد، مایعات مصرفی مثل آب و شیر، نوع خمیر مایه یا خمیر ترش مصرفی، مقدار نمک مصرفی،روش تهیه و عملآوری خمیر، نحوه و مدت زمان ورز دادن خمیر، مدت زمان استراحت خمیر و تخمیر، نحوه شکل دادن خمیر، نحوه قرار دادن خمیر در فر یا تنور، نوع فر یا تنور، نحوه سیستم حرارتدهی و مدت زمان پخت. تنوع نان در ایران در مقایسه با سایر کشورها بسیار محدود است. از جمله نانهای سنتی قدیمی ایران میتوان به نان زیر خاکستر، نان ساجی، نان مشتک بوشهر، نان کلوکی هرمزگان، نان تافتون، نان لاکو، نان گلاج و نان خشک دو آتیشه اشاره كرد که در حال حاضر فقط به لواش، تافتون، سنگک و بربری محدود شدهاند.
چرا نان بربری بهتر
اگر نانواها جوششیرین مصرف نکنند راندمان تولید نان کاهش پیدا میکند. برای مثال یک نانوایی لواشی میتواند در روز بدون استفاده از جوش شیرین دو هزار قرص نان تولید کند اما اگر جوششیرین مصرف کند تا هفت هزار قرص نان هم میتواند تولید کند، بنابراین استفاده از جوششیرین برای نانوا اقتصادیتر است. اما باید بدانید که جوششیرین در مقیاس زیاد به سلامت انسان ضرر میزند. HP جوششیرین حدود 01 است درحالی که HP شیره معده انسان 2/2 تا 2/3 است، بنابراین وقتی مقدار زیادی نان لواش میخوریم معده شروع به ترشح اسید بیشتر میکند و در درازمدت دچار سوءهاضمه خواهیم شد. از طرف دیگر جوششیرین از جذب املاح در بدن جلوگیری میکند. بهترین كار این است كه تولید نانهای نیمهحجیم و حجیم مانند نان بربری را افزایش دهیم. این نانها قابلیت نگهداری بیشتری دارند و از لحاظ تغذیه نیز مناسبترند، زیرا در آنها از مواد بهبود دهنده طبیعی استفاده میشود و به طور معمول ویتامین، املاح و پروتئین این نانها بالاتر است.
همه نانها جوششیرین دارد
یک نان خوب باید اشتهاآور و طعم مطبوعی داشته باشد. سطح نان باید خوب پخته شده و دارای قابلیت جویدن خوبی باشد. قابل هضم و بافت پوک و غیرمتراکم دارای ارزش تغذیهای بالا و قابلیت ماندگاری و نگهداری خوبی باشد و به سرعت بیات نشود، به راحتی بتوان آن را تکه تکه كرد، پوستهاش بعد از گذشت زمان کوتاه حالت لاستیکی پیدا نکند و دیگر اینکه خمیر نان باید به صورت بیولوژیکی پوک شود، یعنی باید از طریق میکروارگانیسمها تخمیر شود نه از طریق مواد شیمیایی مثل جوششیرین. متاسفانه در یکی از بررسیهایی که در منطقه 3 شهرداری تهران انجام شد، مشخص شد تقریبا تمامی نانواییها از مواد شیمیایی مانند جوششیرین استفاده میکنند، درست خلاف آن چیزی که همیشه ذکر میشود.
از کجا بفهمیم که نان جوششیرین دارد؟
خمیرمایه یا مخمر نانوایی در کارخانهها، از تفاله نیشکر به دست میآید. به این ترتیب که در شرایط استریل، میکروبهای مخمر را کشت میدهند و بعد به آن ویتامین و املاح اضافه میکنند.
این ماده باعث ایجاد بوی مطبوع، پوکی، تخلخل و 2OC در خمیر میشود و کاملا طبیعی است.
خمیرترش نیز از خمیر از روز قبل مانده، تحت شرایط کنترل شده به دست میآید. اما از کجا بفهمیم که در نان جوششیرین به کار رفته یا خمیرمایه و خمیر ترش؟
اگر نان حاوی جوششیرین را در یک کیسه پلاستیکی قرار دهیم و در آن را گره بزنیم، پس از مدت کوتاهی با باز کردن در کیسه متوجه بوی خاصی خواهیم شد. علاوه بر این، مزه قلیایی جوششیرین را میتوان در دهان تشخیص داد. از لحاظ آزمایشگاهی نیز می توان HP خمیر را اندازه گرفت. اگر HP خمیر بیش از5/6 باشد مطمئن باشید که از جوششیرین استفاده شده است. HP خمیر نان باید حدود 3/5 تا2/6 باشد. جوششیرین مادهای غیرمجاز نیست اما نباید در نان مصرف شود. البته در نانهای رژیمی برای بیماران خاص میتوان از مقادیر بسیار کم آن همراه یک اسید خوراکی استفاده كرد.
نان و سرطان؟!
اگر نگاهی به تاریخچه نان در جهان بیندازیم، میبینیم كه نانها به تدریج از نازک و مسطح تبدیل به حجیم و نیمهحجیم شدهاند. از نظر اقتصادی نیز این نانها مقرون بهصرفهترند، زیرا جای کمتری در فر یا تنور اشغال میکنند و در تولید آنها شعله با نان برخورد نمیکند. باید بدانید که در دمای بالا زمانی که شعله با نان برخورد میکند برخی مواد مضر و سرطانزا مانند هیدروکربنهای حلقوی در نان ایجاد میشود. با این حال آمار دقیقی در مورد بیماریهای مربوط به نان وجود ندارد، اما باید اطلاعرسانی شود و نانهای حجیم و نیمهحجیم با نانهای سنتی مقایسه شوند. نانهای حجیم و نیمهحجیم از لحاظ تغذیهای به مراتب باارزشتر هستند. اگر فرها استاندارد باشند یعنی شعله به هیچ عنوان با نان برخورد نکند، محیط فر کاملا ایزوله باشد، تشعشع حرارتی بدهد و دما در آن بچرخد، نانهای تولیدشده برای سلامتی انسان مضر نخواهند بود و مواد سرطانزا به نان منتقل نمیشوند. در فرایند پخت نانهای سنتی ایرانی شعله با نان برخورد میکند و این موضوع از لحاظ تغذیه مورد تایید نیست. برای مثال ممکن است شما دوست داشته باشید هرچند وقت یک بار کباب را روی زغال بپزید اما اگر قرار باشد هرروز کباب را روی زغال تهیه کنید مطمئن باشید که سلامتیتان به شدت به خطر میافتد، به همین دلیل است که در فرهای مدرن به هیچ عنوان شعله با نان در تماس نیست. متاسفانه تمام نانهای سنتی ایرانی با شعله در تماس هستند. نانهایی که به روش صنعتی تهیه میشوند معمولا با شعله تماس مستقیم ندارند، مانند نان بربری فرپز که برای پخت آن از فرهای طبقهای استفاده میشود.
نان هم نانهای قدیم
نانهای سنتی ایرانی معمولا بسیار نازک و پهن هستند، بنابراین به راحتی رطوبت خود را از دست میدهند. در مفهوم کلی جابهجایی رطوبت نقش مهمی در بیات شدن دارد. همچنین تغییرات ایجاد شده در پروتئین نان باعث بیات شدن نان میشود.
نانهای ستنی ایرانی مانند بربری و سنگک سطح بسیار برشتهای دارند، یعنی رطوبتشان حدود 4 تا 7 درصد است در حالی که مغز نان رطوبت بیشتری دارد، یعنی حدود 03 تا 53 درصد. این رطوبت به راحتی جذب پوسته میشود و پوسته را به صورت لاستیکی در میآورد.
البته تغییرات شیمیایی و بیوشیمیایی که در نان ایجاد میشود، بسیار پیچیده است. نان بیات بسیار سفت میشود و اگر بخواهیم آن را تکه کنیم به صورت پودر درمیآید. متاسفانه امروزه بیشتر نانواییها برای تولید نان سنگک از آرد روشن استفاده میکنند در حالی که در گذشته از آرد کامل و تمام دانه استفاده میشد و نانوا شب با استفاده از خمیرمایه و خمیرترش، خمیر را آماده میکرد و اجازه میداد تا صبح روز بعد بماند، به همین دلیل است که نانهای امروزی دیگر آن عطر و بوی نانهای قدیم را ندارند.
داخل نان باگت را خارج نکنید
در نانهای ساندویچی از مواد بهبوددهنده حاوی ویتامینC و چربیهای مونو و دیگلیسیرید استفاده میشود که این مواد، بیات شدن نان را به تاخیر میاندازد. علاوه براین وجود برخی از مواد طبیعی مانند آنزیمها در این نان باعث شده است که ارزش تغذیهای آن به مراتب بالاتر از نانهای سنتی باشد. اما فرهنگ مصرف آن در ایران خیلی جاافتاده نیست و افراد بافت درونی یک نان باگت کاملا پوک و متخلخل را خارج میکنند، درحالی که ارزش تغذیهای بافت درونی آن بیشتر از پوسته است. به عبارت دیگر چون پوسته دمای بالایی میبیند برخی از آمینو اسیدها و ترکیبات مفید موجود در آن تجزیه میشود. البته برخی از باگتپزها از مواد بهبوددهنده استفاده نمیکنند و بافت نان فشرده و خمیری میشود، به همین دلیل مصرفکننده مجبور میشود آن را خارج کند. خوشبختانه در سالهای اخیر نانهای حجیم و غیرحجیم در ایران رشد چشمگیری داشتهاند.
بهترین نان سنتی کدام است؟
یکی از پرسشهای رایج افراد این است که بهترین نان از لحاظ سلامت کدام است؟ پاسخ این پرسش برای افراد با شرایط مختلف، یکسان نیست. درباره افرادی که مشکل متابولیکی و اضافه وزن ندارند و از سلامت قابل قبولی برخوردار هستند، میتوان گفت که نان تهیه شده با آرد کامل و سبوس مناسبتر است زیرا این نانها قابلیت سیرکنندگی بیشتری دارند، بر قند خون تاثیر منفی نمیگذارند، ویتامین بیشتری دارند و به طور کلی فواید بسیار زیادی دارند. برای مثال میدانیم که سنگک یا بربری سبوس بیشتری دارند پس نانهای سالمتری هستند. این موضوع حقیقت دارد اما اگر فرد مبتلا به اضافه وزن یا قند خون بخواهد بر اساس این استدلال در روز بیش از حد مجاز از این نانها مصرف کند، هیچ سودی برای او نخواهد داشت.
کدام نان برای دیابتیها مناسبتر است
تفاوت عمده میان نانها در میزان سبوسگیری آردی است که در آن به کار میرود. بیشترین میزان سبوسگیری در آرد نان لواش و کمترین میزان آن در آرد نان سنگک انجام میشود. سبوس نوعی فیبر غذایی به شمار میآید. در روش سنتی تهیه نان بربری، نان را روی سبوس پهن میکردند به همین دلیل در گذشته هنگام خرید نان بربری پشت آن را برس میکشیدیم تا سبوسها از پشت آن کنده شود. نان بربری در گذشته سبوس بالاتری داشته است. یکی از جنبههای مهم نانها تاثیری است که بر قند خون میگذارد. در یکی از مطالعات انجام شده، مشخص شد که نان بربری نسبت به نانهای دیگر به میزان کمتری قند خون را بالا میبرد. تاثیر افزایشی قند خون با اصطلاحی تحت عنوان نمایه گلیسمی مشخص میشود. گلیسمی به معنای قند خون است. برای مثال ممکن است یک غذای خاص قند را سریعتر بالا یا پایین ببرد. وجود این خوراکیها در برنامه غذایی فردی که مبتلا به دیابت است یا حتی افراد عادی یا مبتلایان به کبد چرب و بیماریهای دیگر میتواند آثار بسیار نامطلوبی داشته باشد. ایدهآل این است که قندخون به آرامی بالا برود، مدت بیشتری حفظ شود و به کندی پایین بیاید. نان بربری سنتی به دلیل سبوس به کار رفته در آن، نمایه گلیسمی پایینتری دارد. البته در بیشتر تنورهای امروزی دیگر از تکنیک پهن کردن نان روی سبوس استفاده نمیشود.
معمولا هر 30 گرم نان 75کیلو کالری دارد. این 30 گرم در مورد نانهای مختلف مثل نان بربری ممکن است به اندازه یک کف دست (گودی دست منهای پنجه) باشد درحالی که 03 گرم نان لواش معادل 4 کف دست میشود. البته این مقادیر تخمینی هستند و ممکن است 01 گرم بالا یا پایین روند بنابراین از لحاظ کالری چیزی که مهم است مقدار مصرف نان است و نه نوع نان. اگر بگوییم یک عدد نان لواش نسبت به یک عدد نان بربری کالری کمتری دارد اشتباه نکردهایم اما اگر قرار باشد بر اساس این استدلال نان لواش بیشتری بخوریم به طور حتم کالری بیشتری وارد بدنمان خواهد شد.
«آلودگي هوا كم بود حالا اين ريزگردها و گردوغبارها هم اضافه شدهاند» اين جمله حتما برايتان آشناست. اين مشكل بسياري از نقاط ايران است كه اين روزها دامنگير تهرانيها هم شده و خيليها را ترسانده است. ميگويند اين ذرات سرطانزا هستند و باعث آسم و حتي مرگ ناگهاني ميشوند. تكليف ما با اين ذرات چيست؟ این پدیده رویدادی طبیعی است و در بخشهایی از جهان که دارای مناطق خشک و بیابانی وسیع هستند، ایجاد میشود. بیابانهای وسیع کشورهای عربستان، عراق، سوریه و ایران نمونههایی از این مناطق هستند. دورههای خشکسالی طولانی میتواند احتمال بروز این پدیده را افزایش دهد.
کانونهای تولید گرد و غبار هم در داخل و هم در خارج از کشور وجود دارند. گرد و غبارهایی که به تهران و شهرهای غربی میرسد بیشتر از کشورهای عراق، عربستان، سوریه و دیگر کشورهای همجوار ایران وارد میشوند. علاوه بر این، در استان خوزستان نزدیک سوسنگرد نیز کانون کوچکی وجود دارد که البته توان زیادی ندارد. یکی از دلایل وجود اين گرد و غبارها این است که در زمان رژیم صدام و هنگام جنگ، هورهای عراق را خشک کردند كه باعث شد گرد و غبار تشدید شود. از طرف دیگر بخش اعظم عربستان بیابانی است، زمانی که بادهای شمال به این کانونها میوزد، گرد و غبارها در چرخشهای جریان هوا برداشت میشود و به سمت شرق میآید و در نهایت استانهای جنوبی ایران مانند خوزستان، ایلام، کرمانشاه، همدان، لرستان و گاهی حتی تهران را تحت تاثیر قرار میدهد. همچنین در حاشیه جنوبی زاگرس نیز منبعی برای تولید گرد و غبار وجود دارد که مناطق جنوبی ایران را تحتپوشش قرار میدهد و سالی چند بار استان خوزستان و کرمان را گرفتار خود میکند. به علاوه گرد و غبارهایی داریم که با وزش باد از سوی هندوستان و پاکستان به ایران منتقل میشوند که منطقه سیستان و استان کرمان را تحت تاثیر قرار میدهند.
نوع این گرد و غبارها از نام آن مشخص است. به عبارت دیگر از گرد و خاک تشکیل شده و طبیعتا یک مقدار از ذرات سيلیس، کوارتز و سایر فلزات سنگین و ترکیباتی که در خاک وجود دارد نیز همراه آن است که میزان آنها بستگی به منشأ گرد و غبار دارد. ذرات کوچکتر از 10میکرون میتوانند وارد قسمت انتهایی دستگاه تنفسی شوند و از این جهت دارای اهمیت هستند. ذرات بزرگتر از 10 میکرون نمیتوانند وارد دستگاه تنفسی شوند و در قسمت مجاری فوقانی مثل بيني گرفتار میشوند. این ذرات براساس جنس و نوعشان ممکن است عوارضی را در پی داشته باشند. برای مثال میتوانند باعث آسیبهای قلبی، تنفسی، حساسیتها و عفونتها شوند. همچنین میدان دید را کاهش میدهند و باعث افزایش تصادفات میشوند و در صورت بیتوجهی به پیشبینیهای هواشناسی ممکن است باعث سقوط هواپیماها شوند. علاوه بر این، با کاهش میزان تابش نور خورشید به زمین، باعث کاهش دمای هوا شده و به مزارع و گیاهان آسیب میرسانند. به طور کلی براساس شدت و میزان غلظتی که دارند، میتوانند گروهی از آسیبهای جسمانی و روانشناختی را برای انسانها و سایر موجودات زنده به همراه داشته باشند افرادی که دچار مشکلات دستگاه تنفسی، آسم و بیماریهای قلبی هستند و نیز افراد مسن، کودکان و زنان باردار در مقابل گردوغبار و آلودگیها آسیبپذیری بیشتری دارند بهخصوص زمانی که غلظت این گرد و غبارها زیاد باشد ممکن است به مراقبتهای ویژه و اورژانسی نياز داشته باشند. همچنین ورزشکاران باید بدانند که در زمان ورزش، هوا با سرعت و حجم بیشتری وارد بدن میشود بنابراین ورزش در این هوا عوارض بیشتری خواهد داشت. توصیه میشود اگر میخواهید ورزش کنید، مکانهایی را انتخاب کنید که هوای پاکتری دارند. سرپوشیده بودن محیطی که در آن ورزش میکنید لزوما به معنای آسیب کمتر هنگام وجود گرد و غبار نیست، گاهی محیطهای سربسته نسبت به محیطهای باز هوای آلودهتری دارند.
این گرد و غبارها ممکن است در ساعاتی از روز کم یا زیاد شوند. در واقع شدت آن بستگی به موقعیت شهر دارد و اینکه باد با چه سرعتی، از چه جهتی و در چه زمانی میوزد. دیگر اینکه ممکن است در شهرهای مختلف، جهت جریان هوا متفاوت باشد، بنابراین اگر شرایط جوی تغییر کند، شدت گرد و غبار نیز تغییر مییابد. به عنوان مثال در شرایط اینورژن یا وارونگی که تهویه طبیعی هوا به خوبی انجام نمیشود، غلظت این ذرات و نیز سایر آلایندهها افزایش پیدا میکند. عوارض ناشی از این گرد و غبارها به علاوه آلایندهها، باعث اثرات مضاعف بر سلامت انسان و محیطزیست میشود. بسیاری از افراد میپرسند که آیا لازم است در چنین موقعیتهایی تمام در و پنجرههای خانه را بست یا خیر؟ این موضوع بستگی به میزان گرد و غبار دارد. مطمئنا اگر قرار است در منزل بمانیم باید در و پنجرهها بسته باشند و اگر درز یا شکافی دارند، بهتر است آنها را با درزگیر بپوشانید. به علاوه اگر از کولرهای آبی معمولی استفاده کنیم که پاشش آب مناسبی ندارند، ممکن است گردوغبار را داخل منزل یا محیط بستهای كه در آن هستیم مسدود کرده و افزایش دهد. استفاده از کولرهای گازی با فیلتر مناسب که هوا را از داخل خانه میگیرند، بهتر است. اگر غلظت گرد و غبار زیاد باشد، آن بخش از موتور کولر گازی که در محیط بیرون قرار دارد ممکن است دچار آسیب شود. بهترین حالت، استفاده از سیستمهای تهویه مطبوع با فیلترهای مناسب است. در هر حال هیچ کدام از این سیستمهای هواکشی در مقابل ذرات خيلي ریز معلق نمیتوانند به خوبی موثر باشند.
کودکان نسبت به بزرگسالان با خطر بیشتری مواجه هستند. درواقع آثار مزمن آلودگی و گرد و غبار در کودکان بیشتر بروز میکند به این دلیل که امید به زندگی یک فرد 60 ساله ممکن است 20 سال باشد و اگر امروز در معرض آلودگی هوا قرار بگیرد،20 سال فرصت دارد که در بدن این شخص تاثير سوء خود را نشان دهد اما یک کودک 3 ساله میتواند بالای 70 سال امید به زندگی داشته باشد بنابراین زمان بیشتری طول میکشد که آثار مزمن آن در بدنش ظاهر شود. علاوه براین کودکان نسبت به بزرگسالان تحرک بیشتری دارند و با سرعت بیشتری نفس میکشند، در نتیجه میزان هوایی که وارد بدنشان میشود در حد جثه خودشان نسبت به بزرگسالان بیشتر است و این موضوع آنها را در برابر آلودگی هوا حساستر میکند. توصیه میشود کودکان در زمان آلودگی هوا بیرون نیایند. خانمهای باردار و شیرده نیز جزو این گروهها به حساب میآیند. جنین در حال رشد حتی از کودکان نیز حساستر است و کاهش اکسیژنی که ممکن است در اثر گردوغبار یا آلودگی هوا ایجاد شود، اثر بیشتری بر جنین میگذارد.
گرد و غبار و آلودگی هوا میتواند به عنوان یک محرک عمل کند بنابراین ممکن است باعث تشدید آلرژی شود. برای مثال افرادی را می بینیم که دچار سرماخوردگی ساده میشوند اما مانند همیشه طی 10 تا 15 روز بهبود پیدا نمیکنند و علائم سرفه و خلط برای ماهها در آنها باقی میماند. در بسیاری از مواقع ممکن است علت این سرماخوردگیهای مزمن، آلودگی و گرد و غبار هوا باشد. اگر در زمان به اوج رسیدن آلودگی و گردوغبار هوا دچار سرفه میشوید بهتر است در منزل بمانید و تردد خود را به حداقل برسانید. اگر دچار حمله حاد و سرفههای شدید و تنگینفس و خس خس سینه شدید، حتما به اورژانس مراجعه کنید. طیف علائم گرد و غبار و آلودگی میتواند از یک سرفه خیلی ساده که در عرض چند ثانیه برطرف میشود، شروع شده و به تنگی نفس و خس خس شدید و علائم معمول آسم برسد که تمام اینها نیاز به پیگیری و درمان دارد.
ذرات کوچکتر از 5/2 میکرون در این گرد و غبارها میتوانند بسیار خطرناک باشند. استفاده از ماسکهای معمولی برای جلوگیری از ورود آنها به بدن کفایت نمیکند. در واقع این ماسکها ممکن است تا حدودی از ورود گرد و غبارهای درشت جلوگیری کنند اما نمیتوانند گردوغبارهای بسیار ریز را بگیرند. در این شرایط باید از ماسکهایی استفاده كرد که برای جلوگیری از انتقال آنفلوآنزا از آنها استفاده میشود. این ماسکها که به 59-N معروفند، توانایی بیشتری در گرفتن گردوغبارها دارند. آلودگیها تاثير زیانباری بر خون و جریان خون بدن میگذارند. اما میتوان با داشتن تغذیه صحیح و استفاده از مواد حاوی آنتیاکسیدان، سیستم ایمنی بدن را تقویت و تا حدودی از صدمات ناشی از آن جلوگیری کرد. سبزیجات تیرهرنگ و میوههای رنگی به دلیل اینکه آنتیاکسیدان بالایی دارند، میتوانند در این زمینه بسیار تاثیرگذار باشند.
یکی از مشکلات عمده گرد و غبار تشدید بیماریهای قلبی و ریوی مزمن است. برای مثال فردی که از قبل بیماری انسدادی مزمن تنفسی یا بیماری قلبی دارد، در اثر مواجهه با گرد و غبار ممکن است بیماریاش تشدید شود. همینطور کسانی که آسم دارند ممکن است دچار تشدید و حمله آسم شوند. در زمان گرد و غبار برای اینکه بدن بتواند نیازهایش را پاسخ دهد، مجبور است کار قلب را افزایش دهد. برای مثال ضربان قلب ممکن است از 70 به 100 برسد. کسانی که به دلیل گرفتگی رگهای قلبی نمیتوانند این افزایش را تحمل کنند، ممکن است دچار حمله شوند. همچنین افراد سالمند ممکن است ظرفیت قلبشان کاهش پیدا کرده باشد و هنوز از آن اطلاع نداشته باشند. این افراد در معرض خطر آلودگی هوا و گرد و غبار هستند و باید تا حد امکان فعالیتهای خارج از منزل را به زمانهای دیگر محول کنند.
مصرف لبنیات باعث نرم شدن مخاط تنفسی و مخاط گوارشی میشود به همین دليل میتواند در جذب آلایندهها رقابت کرده و در پاکسازی این مخاطها نیز تاثیر داشته باشد. از طرف دیگر در دستگاه گوارش گیرندههایی وجود دارند که فلزات دوظرفیتی مانند سرب را به خود جذب میکنند. کلسیم و منیزیمی که در لبنیات وجود دارد این گیرندهها را پر كرده و با جذب سرب رقابت میکند، در نتیجه سرب کمتری وارد بدن میشود. در این مورد، لبنیات پروبیوتیک که دارای باکتریهای مفید هستند، تاثیر بیشتری بر سلامت سیستم گوارشی و مقابله با آلایندهها میگذارند. علاوه براین، سبزیجات و میوهها نیز با پاکسازی محیط گوارشی و با تغییر اسیدیته موجود در دستگاه گوارش، میتوانند از جذب آلایندهها جلوگیری کرده و در پاکسازی سیستم گوارشی از آلایندهها تاثیر بگذارند. ضمن اینکه سیستم ایمنی بدن ما را تقویت میکنند و بدن میتواند در برابر ذرات خارجی که جذب بدن میشود مقاومت بیشتری داشته باشد و از عوارض ناخواسته ناشی از آلودگیها جلوگیری کند.
این گرد و غبارها از کجا میآیند؟
کانونهای تولید گرد و غبار هم در داخل و هم در خارج از کشور وجود دارند. گرد و غبارهایی که به تهران و شهرهای غربی میرسد بیشتر از کشورهای عراق، عربستان، سوریه و دیگر کشورهای همجوار ایران وارد میشوند. علاوه بر این، در استان خوزستان نزدیک سوسنگرد نیز کانون کوچکی وجود دارد که البته توان زیادی ندارد. یکی از دلایل وجود اين گرد و غبارها این است که در زمان رژیم صدام و هنگام جنگ، هورهای عراق را خشک کردند كه باعث شد گرد و غبار تشدید شود. از طرف دیگر بخش اعظم عربستان بیابانی است، زمانی که بادهای شمال به این کانونها میوزد، گرد و غبارها در چرخشهای جریان هوا برداشت میشود و به سمت شرق میآید و در نهایت استانهای جنوبی ایران مانند خوزستان، ایلام، کرمانشاه، همدان، لرستان و گاهی حتی تهران را تحت تاثیر قرار میدهد. همچنین در حاشیه جنوبی زاگرس نیز منبعی برای تولید گرد و غبار وجود دارد که مناطق جنوبی ایران را تحتپوشش قرار میدهد و سالی چند بار استان خوزستان و کرمان را گرفتار خود میکند. به علاوه گرد و غبارهایی داریم که با وزش باد از سوی هندوستان و پاکستان به ایران منتقل میشوند که منطقه سیستان و استان کرمان را تحت تاثیر قرار میدهند.
آیا واقعا خطرناک است؟
نوع این گرد و غبارها از نام آن مشخص است. به عبارت دیگر از گرد و خاک تشکیل شده و طبیعتا یک مقدار از ذرات سيلیس، کوارتز و سایر فلزات سنگین و ترکیباتی که در خاک وجود دارد نیز همراه آن است که میزان آنها بستگی به منشأ گرد و غبار دارد. ذرات کوچکتر از 10میکرون میتوانند وارد قسمت انتهایی دستگاه تنفسی شوند و از این جهت دارای اهمیت هستند. ذرات بزرگتر از 10 میکرون نمیتوانند وارد دستگاه تنفسی شوند و در قسمت مجاری فوقانی مثل بيني گرفتار میشوند. این ذرات براساس جنس و نوعشان ممکن است عوارضی را در پی داشته باشند. برای مثال میتوانند باعث آسیبهای قلبی، تنفسی، حساسیتها و عفونتها شوند. همچنین میدان دید را کاهش میدهند و باعث افزایش تصادفات میشوند و در صورت بیتوجهی به پیشبینیهای هواشناسی ممکن است باعث سقوط هواپیماها شوند. علاوه بر این، با کاهش میزان تابش نور خورشید به زمین، باعث کاهش دمای هوا شده و به مزارع و گیاهان آسیب میرسانند. به طور کلی براساس شدت و میزان غلظتی که دارند، میتوانند گروهی از آسیبهای جسمانی و روانشناختی را برای انسانها و سایر موجودات زنده به همراه داشته باشند افرادی که دچار مشکلات دستگاه تنفسی، آسم و بیماریهای قلبی هستند و نیز افراد مسن، کودکان و زنان باردار در مقابل گردوغبار و آلودگیها آسیبپذیری بیشتری دارند بهخصوص زمانی که غلظت این گرد و غبارها زیاد باشد ممکن است به مراقبتهای ویژه و اورژانسی نياز داشته باشند. همچنین ورزشکاران باید بدانند که در زمان ورزش، هوا با سرعت و حجم بیشتری وارد بدن میشود بنابراین ورزش در این هوا عوارض بیشتری خواهد داشت. توصیه میشود اگر میخواهید ورزش کنید، مکانهایی را انتخاب کنید که هوای پاکتری دارند. سرپوشیده بودن محیطی که در آن ورزش میکنید لزوما به معنای آسیب کمتر هنگام وجود گرد و غبار نیست، گاهی محیطهای سربسته نسبت به محیطهای باز هوای آلودهتری دارند.
چرا کولرهای گازی بهتر از آبی هستند؟
این گرد و غبارها ممکن است در ساعاتی از روز کم یا زیاد شوند. در واقع شدت آن بستگی به موقعیت شهر دارد و اینکه باد با چه سرعتی، از چه جهتی و در چه زمانی میوزد. دیگر اینکه ممکن است در شهرهای مختلف، جهت جریان هوا متفاوت باشد، بنابراین اگر شرایط جوی تغییر کند، شدت گرد و غبار نیز تغییر مییابد. به عنوان مثال در شرایط اینورژن یا وارونگی که تهویه طبیعی هوا به خوبی انجام نمیشود، غلظت این ذرات و نیز سایر آلایندهها افزایش پیدا میکند. عوارض ناشی از این گرد و غبارها به علاوه آلایندهها، باعث اثرات مضاعف بر سلامت انسان و محیطزیست میشود. بسیاری از افراد میپرسند که آیا لازم است در چنین موقعیتهایی تمام در و پنجرههای خانه را بست یا خیر؟ این موضوع بستگی به میزان گرد و غبار دارد. مطمئنا اگر قرار است در منزل بمانیم باید در و پنجرهها بسته باشند و اگر درز یا شکافی دارند، بهتر است آنها را با درزگیر بپوشانید. به علاوه اگر از کولرهای آبی معمولی استفاده کنیم که پاشش آب مناسبی ندارند، ممکن است گردوغبار را داخل منزل یا محیط بستهای كه در آن هستیم مسدود کرده و افزایش دهد. استفاده از کولرهای گازی با فیلتر مناسب که هوا را از داخل خانه میگیرند، بهتر است. اگر غلظت گرد و غبار زیاد باشد، آن بخش از موتور کولر گازی که در محیط بیرون قرار دارد ممکن است دچار آسیب شود. بهترین حالت، استفاده از سیستمهای تهویه مطبوع با فیلترهای مناسب است. در هر حال هیچ کدام از این سیستمهای هواکشی در مقابل ذرات خيلي ریز معلق نمیتوانند به خوبی موثر باشند.
کودکان حساسترند زیرا...
کودکان نسبت به بزرگسالان با خطر بیشتری مواجه هستند. درواقع آثار مزمن آلودگی و گرد و غبار در کودکان بیشتر بروز میکند به این دلیل که امید به زندگی یک فرد 60 ساله ممکن است 20 سال باشد و اگر امروز در معرض آلودگی هوا قرار بگیرد،20 سال فرصت دارد که در بدن این شخص تاثير سوء خود را نشان دهد اما یک کودک 3 ساله میتواند بالای 70 سال امید به زندگی داشته باشد بنابراین زمان بیشتری طول میکشد که آثار مزمن آن در بدنش ظاهر شود. علاوه براین کودکان نسبت به بزرگسالان تحرک بیشتری دارند و با سرعت بیشتری نفس میکشند، در نتیجه میزان هوایی که وارد بدنشان میشود در حد جثه خودشان نسبت به بزرگسالان بیشتر است و این موضوع آنها را در برابر آلودگی هوا حساستر میکند. توصیه میشود کودکان در زمان آلودگی هوا بیرون نیایند. خانمهای باردار و شیرده نیز جزو این گروهها به حساب میآیند. جنین در حال رشد حتی از کودکان نیز حساستر است و کاهش اکسیژنی که ممکن است در اثر گردوغبار یا آلودگی هوا ایجاد شود، اثر بیشتری بر جنین میگذارد.
وقتی سرماخوردگی 6 ماه به طول میانجامد!
گرد و غبار و آلودگی هوا میتواند به عنوان یک محرک عمل کند بنابراین ممکن است باعث تشدید آلرژی شود. برای مثال افرادی را می بینیم که دچار سرماخوردگی ساده میشوند اما مانند همیشه طی 10 تا 15 روز بهبود پیدا نمیکنند و علائم سرفه و خلط برای ماهها در آنها باقی میماند. در بسیاری از مواقع ممکن است علت این سرماخوردگیهای مزمن، آلودگی و گرد و غبار هوا باشد. اگر در زمان به اوج رسیدن آلودگی و گردوغبار هوا دچار سرفه میشوید بهتر است در منزل بمانید و تردد خود را به حداقل برسانید. اگر دچار حمله حاد و سرفههای شدید و تنگینفس و خس خس سینه شدید، حتما به اورژانس مراجعه کنید. طیف علائم گرد و غبار و آلودگی میتواند از یک سرفه خیلی ساده که در عرض چند ثانیه برطرف میشود، شروع شده و به تنگی نفس و خس خس شدید و علائم معمول آسم برسد که تمام اینها نیاز به پیگیری و درمان دارد.
ماسک بزنید و سبزی بخورید!
ذرات کوچکتر از 5/2 میکرون در این گرد و غبارها میتوانند بسیار خطرناک باشند. استفاده از ماسکهای معمولی برای جلوگیری از ورود آنها به بدن کفایت نمیکند. در واقع این ماسکها ممکن است تا حدودی از ورود گرد و غبارهای درشت جلوگیری کنند اما نمیتوانند گردوغبارهای بسیار ریز را بگیرند. در این شرایط باید از ماسکهایی استفاده كرد که برای جلوگیری از انتقال آنفلوآنزا از آنها استفاده میشود. این ماسکها که به 59-N معروفند، توانایی بیشتری در گرفتن گردوغبارها دارند. آلودگیها تاثير زیانباری بر خون و جریان خون بدن میگذارند. اما میتوان با داشتن تغذیه صحیح و استفاده از مواد حاوی آنتیاکسیدان، سیستم ایمنی بدن را تقویت و تا حدودی از صدمات ناشی از آن جلوگیری کرد. سبزیجات تیرهرنگ و میوههای رنگی به دلیل اینکه آنتیاکسیدان بالایی دارند، میتوانند در این زمینه بسیار تاثیرگذار باشند.
بيماران قلبي و تنفسي بيشتر مواظب باشند
یکی از مشکلات عمده گرد و غبار تشدید بیماریهای قلبی و ریوی مزمن است. برای مثال فردی که از قبل بیماری انسدادی مزمن تنفسی یا بیماری قلبی دارد، در اثر مواجهه با گرد و غبار ممکن است بیماریاش تشدید شود. همینطور کسانی که آسم دارند ممکن است دچار تشدید و حمله آسم شوند. در زمان گرد و غبار برای اینکه بدن بتواند نیازهایش را پاسخ دهد، مجبور است کار قلب را افزایش دهد. برای مثال ضربان قلب ممکن است از 70 به 100 برسد. کسانی که به دلیل گرفتگی رگهای قلبی نمیتوانند این افزایش را تحمل کنند، ممکن است دچار حمله شوند. همچنین افراد سالمند ممکن است ظرفیت قلبشان کاهش پیدا کرده باشد و هنوز از آن اطلاع نداشته باشند. این افراد در معرض خطر آلودگی هوا و گرد و غبار هستند و باید تا حد امکان فعالیتهای خارج از منزل را به زمانهای دیگر محول کنند.
دکتر محمد هاشمی متخصص تغذیه موقع آلودگی و گردوغبار چه بخوریم؟
مصرف لبنیات باعث نرم شدن مخاط تنفسی و مخاط گوارشی میشود به همین دليل میتواند در جذب آلایندهها رقابت کرده و در پاکسازی این مخاطها نیز تاثیر داشته باشد. از طرف دیگر در دستگاه گوارش گیرندههایی وجود دارند که فلزات دوظرفیتی مانند سرب را به خود جذب میکنند. کلسیم و منیزیمی که در لبنیات وجود دارد این گیرندهها را پر كرده و با جذب سرب رقابت میکند، در نتیجه سرب کمتری وارد بدن میشود. در این مورد، لبنیات پروبیوتیک که دارای باکتریهای مفید هستند، تاثیر بیشتری بر سلامت سیستم گوارشی و مقابله با آلایندهها میگذارند. علاوه براین، سبزیجات و میوهها نیز با پاکسازی محیط گوارشی و با تغییر اسیدیته موجود در دستگاه گوارش، میتوانند از جذب آلایندهها جلوگیری کرده و در پاکسازی سیستم گوارشی از آلایندهها تاثیر بگذارند. ضمن اینکه سیستم ایمنی بدن ما را تقویت میکنند و بدن میتواند در برابر ذرات خارجی که جذب بدن میشود مقاومت بیشتری داشته باشد و از عوارض ناخواسته ناشی از آلودگیها جلوگیری کند.
+ نوشته شده در شنبه بیست و سوم آذر ۱۳۹۲ ساعت 9:25 توسط لیلا مرادنژاد
|