اگر تصميم گرفتيد از حجامت به‌عنوان يك شيوه درماني براي درمان بيماري يا اختلالي خاص استفاده كنيد يا اين شيوه را به‌عنوان روشي براي پيشگيري از ابتلا به بيماري خود انتخاب كرده ايد، بهتر است اين مطلب را با دقت بخوانيد تا  با  بايدها و نبايدها، قوت‌ها و ضعف‌هاي اين شيوه درماني كه زيرمجموعه مكتب طب سنتي ايران قرار مي‌گيرد، آشنا شويد. آنچه مي‌خوانيد توصيه‌هاي دكتر مهرداد كريمي دستيار طب سنتي دانشگاه علوم پزشكي تهران و دانشجوي دكتراي طب سنتي دانشگاه تهران درباره حجامت است. 


حجامت به تنهايي يك درمان نيست

حجامت يكي از روش‌هايي است كه درمانگران طب سنتي به واسطه آن به درمان بيماري‌ها مي‌پردازند. در حقيقت حجامت جزئي از مكتب طب سنتي ايران است كه درمانگران با كمك آن مي‌توانند براي درمان برخي از بيماري‌ها اقدام كنند. بنابراين اين ادعاي بزرگي است اگر درمانگري مدعي شود كه تنها با كمك حجامت قادر است بيماري‌هاي متنوعي مانند ميگرن، فشارخون، چربي خون و... را درمان كند.

 اگر چه حجامت قادر است بر درمان بيماري تاثير گذاشته و روند درماني را تسهيل كند اما به تنهايي نمي‌تواند مانند يك درمان قطعي براي درمان فشارخون يا چربي خون مورد استفاده قرار گيرد. از اين‌رو ميان حجامت درماني و حجامت به‌عنوان بخش يا جزئي از مكتب طب سنتي ايران تفاوت‌هايي وجود دارد و اينگونه نيست كه درمانگري در يك فهرست مفصل از 200 بيماري به‌عنوان بيماري‌هاي قابل درمان با كمك حجامت ياد كند و مدعي شود كه تمامي اين بيماري‌ها با كمك حجامت قابل درمانند اما استثنا‌‌هايي در اين زمينه وجود دارد. 


وقتي حجامت عارضه‌دار مي‌شود

اگر درمانگر حجامت را بدون قاعده و بدون آشنايي با مباني و اصول طب سنتي ايران انجام دهد ممكن است عوارض جانبي را با اين روش درماني خود به بيمار تحميل كند. در حقيقت اگر درمانگر حجامت را بدون لحاظ كردن قواعد ويژه آن براي فردي تجويز و ارائه كند ممكن است، موجب ريزش ماده صفراوي به داخل معده بيمار شده و او را به اختلال عملكرد معده مبتلا كند. به اين ترتيب، بيمار كه براي درمان بيماري‌اش به پزشك يا درمانگر مراجعه كرده فارغ از آن‌كه بيماري‌اش درمان شده يا نه به بيماري ديگري كه در اصطلاح سوءمزاج معده است مبتلا مي‌شود. اين بيماري با بروز اختلال در عملكرد معده در بيمار نمايان مي‌شود. 


بالاي 60 سال ممنوع

افرادي كه بدن‌شان رطوبت زياد دارد بهتر است از حجامت براي درمان يا پيشگيري استفاده نكنند. افراد سالمند و زنان و مرداني كه بالاتر از 60 سال دارند در اين گروه قرار مي‌گيرند، زيرا با افزايش سن به مرور رطوبت بدن افزايش پيدا مي‌كند. اين گروه براي آن‌كه بتوانند از حجامت به‌عنوان يك شيوه درماني استفاده كنند بايد پيش از هر چيز با مشاوره متخصص خود بعد از اصلاح مزاجي از اين شيوه براي درمان استفاده كنند. اگر چه قوانين سني حجامت توسط بسياري از درمانگران رعايت مي‌شود اما گاهي ديده شده كه برخي ازآنها به سادگي از كنار آن مي‌گذرند. 


فراموشي از عوارض حجامت سر

در برخي از متون قديمي طب سنتي ايران از سوي حكما و قدماي طب سنتي به اين نكته اشاره شده است كه حجامت جلوي سر و پشت سر نزديك به گردن، با احتمال كاهش فعاليت‌هاي ذهني همراه است. بنابراين حجامت اين ناحيه به درمانگران توصيه نشده و تنها در شرايطي خاص درمانگران را مجاز به اين نوع از حجامت دانسته‌اند. زيرا رعايت نكردن نكات و اصول لازم در حجامت اين ناحيه ممكن است موجب ابتلاي بيمار به مشكلات و اختلالات حافظه و ابتلا به فراموشي شود. 


براساس ديدگاه‌هاي برخي از حكما و قدماي طب سنتي سرطان نوعي خلط غليظ است كه در برخي موارد سرد و خشك نيز هست. بنابراين استمرار حجامت درصورتي كه اين خلط در بدن وجود داشته باشد و شناسايي نشود موجب غليظ‌تر شدن خلط و انباشتگي آن مي‌شود. در نتيجه ممكن است حجامت مكرر منجر به انباشتگي خلط‌هاي غليظ و افزايش حرارت آن‌ها شده و در نهايت منجر به بروز برخي از سرطان‌ها در اندام‌هاي بدن شود. بنابراين بايد دقت داشت كه حجامت نزد فردي حاذق كه مورد تاييد مراكز رسمي درماني است، انجام شود.


چه زماني از حجامت استفاده كنيم

تاثير حجامت بر تسكين دردهاي مفصلي- استخواني، دردهاي سياتيك ناشي از ناراحتي‌هاي عصبي به درمانگران و بيماران ثابت شده است. اين شيوه حتي براي درمان تورم ناشي از نقرس، درمان خونريزي بواسير، دردها و اختلالات عملكردي مثانه و رحم نيز به شرط لحاظ كردن قواعد و اصول طب سنتي ايراني بسيار موثر است. بهتر است به اين نكته توجه داشته باشيد كه اگر به درمانگر يا متخصصي مراجعه كرديد و او ابتداي به ساكن حجامت را به‌عنوان درمان به شما معرفي كرد اين شيوه، شيوه بسيار غلطي است. البته اين به تصور برخي از بيماران نيز مربوط مي‌شود كه تصورشان از درمان‌هاي طبيعي و سنتي، حجامت است. با وجود اين پيش از هر تجويز درمانگر نياز به بررسي و معاينه وضعيت و گرفتن شرح حال بيمار را دارد.

شاید برای شما هم اتفاق افتاده باشد که شب کنار یکی از افراد خانواده و یا دوستان خود خوابیده باشید که خرخر می‌کند و صدای خرخر او باعث شده تا نتوانید به راحتی بخوابید. صدای خرخر او حتی ممکن است به قدری آزاردهنده باشد که شما را عصبی کرده باشد، خرخرکردن می‌تواند به یک مشکل جدی برای سلامت بدن تبدیل شود، اما با چند راهکار خانگی می‌توان این مشکل را برطرف کرد، با خواندن این مقاله می‌توانید به فرد مورد نظر کمک کنید و یا از او نیز بخواهید تا این مطلب را مطالعه کند.


 توپ تنیس:

اغلب اوقات وقتی افراد به پشت می‌خوابند، خرخر می‌کنند اگر شما جز این دسته افراد هستید یک توپ تنیس را داخل یک تی‌شرت کهنه یا یک تیکه پارچه قرار دهید و زیر ران پای خود قرار دهید. این ناهماهنگی و احساس ناراحتی باعث می‌شود تا غلط بزنید و به پهلو بخوابید، بدون اینکه از خواب بیدار شوید.


 بالش اضافی:

قرار دادن بالش اضافی زیرسر، باعث متوقف شدن خرخر می‌شود. زیرا راه‌های عبور هوا بیشتر باز می‌شود و از افتادگی قسمت پشتی گلو که باعث خرخر می‌شود، جلوگیری می‌کند. می‌توانید با قراردادن چند تکه آجر زیر پایه‌های بالایی تختتان، نیز کاری کنید که سرتان بالاتر قرار بگیرد.


 دستگاه مرطوب‌کننده:

اگر سرماخوردگی یا حساسیت دلیل خرخر باشد، یکی از راه‌هایی که باعث می‌شود تا بینی شما کیپ نشود، این است که یک دستگاه بخور در اتاق خواب خود قرار دهید. دستگاه بخور باعث می‌شود تا راه‌های بینی باز و سینوس‌ها drain شود.


 نوار بینی:

اگر خرخر کردن شما به دلیل مشکلات سینوسی یا سرفه نیست، می‌توانید با استفاده نوار بینی آن را درمان کنید، این نوار باعث می‌شود تا راه‌های بینی باز شود، وقتی راه‌های بینی باز می‌شود، جریان هوا بیشتر و بهتر از آنها عبور می‌کند زیرا دیگر نازک و باریک نیستند.


 محاظ دهان:

دستگاه آرواره شبیه یک محافظ است که می‌توانید در شب از آن استفاده کنید. این وسیله آرواره‌های پایین را به سمت بیرون فشار می‌دهد و همانطور نگه می‌دارد، بنابراین راه عبور هوا پهن‌تر می‌شود و دیگر خرخر نخواهید کرد. این وسیله را می‌توانید تهیه کنید و شب‌ها در دهان خود قرار دهید.

   آيا واقعا زيبايي پوست فقط به سطح پوست محدود مي‌شود؟

بعضي‌ها زيبايي و سلامت پوست را جدي نمي‌گيرند اما آكنه، اگزما، التهاب، پسوريازيس و پيري زودرس پوست، همگي از مشكلات آزاردهنده پوستي محسوب مي‌شوند كه موجب ناراحتي بسياري از خانم‌هاي جوان و ميانسال مي‌شوند. مواد‌غذايي و نوشيدني‌هايي كه به‌طور معمول در رژيم غذا‌يي‌‌تان مصرف مي‌كنيد، ‌تاثير بسزايي در سلامت و زيبايي پوست دارد. استفاده از لوسيون‌ها، به تنهايي نمي‌تواند سلامت پوست را حفظ كند. براي مقابله با ناراحتي‌هاي پوستي، به چيزي فراتر از رسيدگي سطحي به پوست نياز داريد؛ به عبارت ديگر، ايجاد تغييراتي در رژيم غذايي، معمولا تنها چيزي است كه اثرات مثبت و طولاني‌مدت روي پوست مي‌گذارد.


   روي بخوريد، جوش نزنيد

آكنه كه يك ناراحتي پوستي است، اغلب به‌دليل به هم خوردن تعادل هورمون‌هاي جنسي پديد مي‌آيد. ترشح زياد هورمون‌ تستوسترون، ‌باعث توليد بيش از اندازه چربي و ترشح آن از منافذ پوست مي‌شود كه دردناك و متورم هستند. با اينكه تميز‌كردن مكرر پوست با تميز‌كننده‌هاي خاص مانع عفوني‌شدن اين منافذ مي‌شود اما رعايت رژيم غذايي هم براي درمان آكنه ضروري‌ است. هم براي زنان و هم براي مردان، كمبود مواد معدني چون روي و منيزيم نيز مي‌تواند موجب به هم خوردن تعادل هورمون‌ها شود. كم‌كردن كافئين و افزايش مصرف غذاهاي حاوي روي و منيزيم مثل تخمه كدو، ماهي و سبزي‌ها كه برگ‌هاي سبز دارند، مي‌تواند به از بين‌بردن آكنه كمك كند.


 رابطه مستقيم دستگاه گوارش بر پوست شما

وضعيت سلامت معده و روده‌ها، روي پوست اثر مي‌گذارد، اين مسئله به خصوص در مورد ناراحتي پوستي به نام «آكنه روزاسه» كه قرمزي پروانه‌اي شكل روي صورت است، صدق مي‌كند. ريشه اين بيماري يبوست‌هاي مداوم و پياپي، ‌تحمل‌نكردن مواد‌غذايي و حساسيت غذايي است. پوست هم مانند روده‌ها، يكي از اندام‌هاي دفع مواد زائد است و هنگامي‌كه روده‌ها مسدود مي‌شوند، عمل دفع فقط توسط پوست انجام مي‌شود يعني در مدتي كه شخص به يبوست مبتلاست، سمومي كه به‌طور معمول از طريق روده‌ها دفع شده، وارد چرخه عمومي بدن مي‌شوند. اين مواد سمي وارد پوست شده و به‌صورت عرق از منافذ پوست خارج مي‌شوند. اين مسئله باعث التهاب، قرمزي و ايجاد لكه‌هايي روي پوست مي‌شود كه در بسياري از انواع آكنه به چشم مي‌خورد.


  چرا چيپس پوست شما را ملتهب مي‌كند؟

بسياري از مشكلات پوستي، در اثر التهاب پوست پديد مي‌آيد، اين مسئله در مورد آكنه، اگزما و پسوريازيس صدق مي‌كند. گرماي بيش از حد پوست مي‌تواند به‌دليل وجود چربي‌هاي اشباع‌شده فراوان در رژيم غذايي به‌وجود بيايد. مواد‌غذايي چون گوجه‌فرنگي، فلفل قرمز (چيلي)، شكر و كافئين موادي هستند كه گرماي پوست را افزايش داده و باعث بيشتر‌شدن التهاب آن مي‌شوند. افرادي كه دچار چنين مشكلي هستند، بايد از خوردن غذاهايي كه حاوي مقدار زيادي چربي اشباع‌شده هستند مانند گوشت قرمز، پنير، بستني، غذاهاي سرخ‌شده، چيپس و غذاهاي آماده خودداري كنند چرا كه اسيدهاي چرب موجود در اين نوع خوراكي‌ها به مواد شبه هورموني تبديل مي‌شوند كه عامل ايجاد التهاب پوست هستند؛ پس با كم‌كردن ميزان چربي‌هاي اشباع‌شده در رژيم غذايي، مي‌توانيد شدت التهاب پوست را كاهش دهيد.


  امگا، از هر رقمي

پوست از 3 لايه تشكيل‌شده است. ميزان توليد سلول‌هاي پوست، در لايه مياني يا «درميس» بسيار سريع است. مواد مغذي كه به ساختار درميس سالم كمك مي‌كنند و مانع آسيب‌رسيدن به آن مي‌شوند عبارتند ‌از ويتامين E و اسيدهاي چرب ضروري يعني امگا 3، امگا6 و امگا9. اين اسيدهاي چرب ضروري ـ‌ چربي‌‌هاي خوب ـ در مغزها، آجيل‌، دانه‌ها، تخمه‌ها و ماهي‌هاي روغني (مثل ماهي‌ تن، سالمون، ساردين و...) يافت مي‌شوند. پژوهش‌هاي باليني بسياري نشان مي‌دهد اين اسيدهاي چرب براي بهبود ناراحتي‌هاي پوستي از جمله اگزما، پسوريازيس و التهاب پوست بسيار مفيدند. اسيدهاي چرب ضروري، درست مثل چربي‌هاي اشباع‌شده، به مواد شبه هورموني تبديل مي‌شوند، با اين تفاوت كه مواد حاصل چربي‌هاي ضروري، بسيار مفيد هستند. بنابراين غذاهاي سرشار از چربي‌هاي ضروري با كاهش التهاب و افزايش سرعت توليد سلول‌هاي پوست، به سلامت پوست كمك مي‌كنند. عصاره روغن پامچال در بهبود اگزما و التهاب پوست بسيار موثر است. در مكمل‌هاي روغن ماهي امگا3، ماده‌اي به نام EPA وجود دارد كه براي درمان خشكي پوست، پسوريازيس و آكنه مفيد است.


  توصيه‌هايي براي داشتن پوستي سالم:

براي آب‌رساني به پوست، آب فراوان بنوشيد.
مقدار كافئين مصرفي خود را به يك فنجان چاي يا قهوه در روز كاهش دهيد.
مصرف هويج‌، زردآلو، پرتقال، فلفل زرد و كدو را كه غني از بتاكاروتن هستند، افزايش دهيد.
از محصولات بهداشتي با كيفيت كه حاوي مواد طبيعي و چربي‌هاي ضروري ارگانيك هستند، براي پوست‌تان استفاده كنيد.
هميشه هنگام قرارگرفتن در معرض آفتاب، براي جلوگيري از آثار زيانبار اشعه ماوراي‌بنفش از ضدآفتاب مناسب با SPF بالا استفاده كنيد.

سحري چربي، افطاري كربوهيدرات

به‌طور كلي بايد بدانيد، هر‌چه چربي غذا بيشتر باشد ما در طول روز احساس گرسنگي كمتري مي‌كنيم. در ميان مواد‌غذايي به‌ترتيب چربي، پروتئين و مواد كربوهيدراتي خاصيت سيركنندگي دارند. اگر قرار است در طول روز سير بمانيم و دچار ضعف كمتري شويم، بهتر است ميزان چربي روزانه را به طرف سحري ببريم. قاعدتا در اين صورت درطول روز كمتر احساس گرسنگي مي‌كنيم و اگر غذاهاي كربوهيدراتي را براي افطار بگذاريم زمان تخليه معده سريع‌تر خواهد بود و اين به آن معناست كه زودتر گرسنه مي‌شويم. براي مثال اگر فردي غذاي كربوهيدراتي را براي افطار انتخاب كند يعني از خوراكي‌هاي قندي در افطار بخورد چون مواد قندي زودتر هضم مي‌شوند فرد دوباره گرسنه مي‌شود بنابراين براي وعده كوچكي از شام نيز اشتها دارد. اصولا در يك تغذيه سالم بايد همه گروه‌هاي غذايي در تمام وعده‌ها وجود داشته باشد اما در كل مثلا اگر با جواني روبه‌رو هستيم كه روزه‌گرفتن كمي برايش سخت است و در سال‌هاي اول روزه‌داري است بهتر است مقدار چربي را به سمت سحر سوق دهد تا كمتر گرسنه شود ولي معمولا اين حالت تشنگي را به همراه دارد.

بهترين گزينه براي شروع افطار

معمولا توصيه مي‌كنيم افطار با نوشيدني‌هاي ولرم آغاز شود، حال اين نوشيدني مي‌تواند چاي، شير يا سوپ رقيق باشد؛ سوپي كه چربي نداشته باشد كمك بسياري به سيستم گوارشي كه به‌مدت طولاني فعاليت نداشته، مي‌كند. بعضي از افراد به شير حساسيت دارند يا دچار مشكلات گوارشي هستند و بدن‌شان در برابر شير تحمل ندارد. به‌طور كلي سوپ رقيق گزينه بهتري نسبت به مايعات سرد يا شير است و اگر شخصي به شير حساسيت‌ نداشته باشد شير ولرم نيز شروع‌كننده خوبي براي وعده‌ افطاري است. البته افرادي كه سيستم گوارشي آن‌ها نسبت به شير دچار مشكل مي‌شود بايد حتما اين مسئله را بررسي كنند تا درصورت مصرف شير با ناراحتي جسماني مواجه نشوند.


افطاري، صبحانه بخوريد

توصيه‌ مي‌كنيم وعده‌ افطار سبك و شبيه برنامه غذايي صبحانه باشد و شام هم به فاصله يك يا 2 ساعت بعد از افطار خورده شود. در مجموع بايد سعي كنيد حجم زيادي از غذا را در افطار و شام نخوريد و وعده‌ ناهار را نيز به سمت سحري سوق دهيد. شايد برخي افراد سر ساعت مي‌خوابند، بنابراين فاصله بين افطار تا شام كوتاه‌تر مي‌شود ولي اگر قرار باشد فرد صبحانه را به وعده افطار منتقل كند و كمي ديرتر از حالت عادي بخوابد افطاري در ساعت 8:30 يا 9 خورده شود و شام نيز به فاصله يك يا 2 ساعت حدود ساعت 10 خورده مي‌شود، بنابراين زمان شام با زمان خواب فاصله بيشتري مي‌گيرد و در نتيجه فرد سنگين نمي‌خوابد. هر چقدر فاصله شام و زمان خواب بيشتر باشد فرد سبك‌تر مي‌خوابد.

تا مي‌توانيد مايعات  بنوشيد

شايد مقدار مصرف مايعات كمي نسبت به روزهاي گرم و سرد سال متفاوت باشد اما به‌طور كلي ما نوشيدن 8 ليوان مايعات در طول شبانه‌روز را پيشنهاد مي‌كنيم كه مقدار مايعات آبميوه، چاي، شير، آش يا سوپ نيز بايد در آن لحاظ شود، خوشبختانه زياد خوردن مايعات به بدن ضرري وارد نمي‌كند بلكه از برخي لحاظ كمك هم مي‌كند به خصوص براي افرادي كه در فصل گرما روزه مي‌گيرند، بنابر‌اين چنين افرادي بايد از زمان محدودي كه بين افطار تا سحري است استفاده كرده و مقدار مورد نياز بدن از مايعات را تامين كنند. البته ميوه و سبزي‌ها نيز آبرسان‌هاي خوبي براي بدن فرد روزه‌دار هستند. پس تنها به يك يا 2 فنجان چاي هنگام سحري بسنده نكنيد و از زمان بين 2 وعده افطار تا سحري براي نوشيدن حدود 8ليوان آب و مايعات ديگر استفاده كنيد. توجه داشته باشيد كه كم‌آبي خطرات جدي را براي وضعيت جسماني شما به‌خصوص در فصل تابستان به همراه خواهد داشت. پس در نوشيدن مايعات توجه كافي داشته باشيد. ميوه‌هايي مثل هندوانه حالت ادرار‌آوري نيز دارد يعني مقدار آبي كه از خوردن آن وارد بدن مي‌شود به‌طور كامل جذب بدن نمي‌شود و قسمتي از آن از بدن دفع مي‌شود. توصيه مي‌كنيم آب و مايعات به جاي اين‌كه يكجا خورده شوند به مرور و كم‌كم وارد بدن شوند.


با روزه‌داري وزني مناسب پيدا مي‌كنيد، به شرطي كه...

اگر كسي مي‌خواهد در ماه رمضان رژيم غذايي هم بگيرد بايد وعده‌ اصلي غذاي خود را وعده سحري قرار دهد كه البته در مورد ديگر افراد نيز همين پيشنهاد را مي‌كنيم، چون در اين صورت انرژي بيشتري در وعده سحري قرار مي‌گيرد و حكم ناهار را براي روزه‌دار دارد و از سوي ديگر روزي طولاني در پيش دارد كه بايد انرژي لازم را براي ساعات طولاني ذخيره كند. بايد به اين نكته مهم توجه داشت كه اگر چه مقدار مواد‌غذايي كه در ماه رمضان به بدن مي‌رسد بايد مشابه روز‌هاي عادي باشد ولي ترتيب وعده‌هاي غذايي عوض مي‌شود يعني به‌طور كلي مقداري از ميزان كل مواد مصرفي به بدن كم مي‌شود و اگر اين اتفاق نيفتد افراد دچار اضافه‌وزن مي‌شوند. در ماه رمضان پس از گذشت يك هفته به‌تدريج سوخت‌و‌ساز بدن كاهش پيدا مي‌كند يعني نياز بدن به مواد‌غذايي كمي كاهش مي‌يابد و تقريبا فعاليت‌هاي فيزيكي نيز كم مي‌شود. بنابراين ميزان دريافت بدن از مواد مغذي نيز طبيعتا كمتر از قبل مي‌شود. اين تصور اشتباهي است كه بعضي از افراد مي‌گويند چون در طول روز چيزي نمي‌خوريم بايد در بقيه اوقات بيشتر غذا بخوريم تا جبران نخوردن در ساعات طولاني شود، يادتان باشد نياز بدن در اين روزها نسبت به حالات عادي كاهش پيدا مي‌كند.

نوشيدني‌هاي كافئين‌دار ممنوع

نوشابه نيز مانند بقيه مايعات باعث توليد ادرار مي‌شود اما به‌طور كلي به جز مضراتي كه براي بدن دارد هر نوشيدني كه كافئين‌ داشته باشد (كه نوشابه‌هاي سياه نيز معمولا آن را دارند) باعث مي‌شود از ميان مايعي كه بدن جذب مي‌كند مقدار بسياري از آن نيز دفع ‌شود كه البته به همراه دفع آن مقداري كلسيم نيز از بدن دفع مي‌شود و مضراتي را براي بدن ايجاد مي‌كند. بنابراين تا جايي‌كه مي‌توانيد از آب آشاميدني به‌عنوان مايعات استفاده كنيد.